Интервјуа

Уметноста е само еден од можните медиуми за „трансмисија“ на пораките за грижа за животната средина

среда, 27 октомври 2021

Интервју со Ана Франговска, кустос во Национална галерија на Северна Македонија во кое зборува за неодамна завршената изложба „Допирот“ чиј фокус беше екологијата, за целта на изложбата и на многу други проекти на оваа тема за зголемување на еколошката свесност, за значењето на интерационалните изложби за македонската култура, за изнаоѓањето нови, алтернативни начини за комуницирање со публиката во услови на пандемија, за личната окупираност со уметноста и во сопственото секојдневие

 

МАРИЛИ: Како дојде до идејата за изложбата „Допирот“ која е дел од проектот „Ние сме тука: идни екологии“. Кажете ни нешто повеќе околу смаиот проект и околу тоа колку траше изложбата и какви содржини понуди? 

ФРАНГОВСКА: Британскиот совет, во партнерство со агенцијата за подвижни слики „Лукс“ објавија конкурс за независни куратори од земјите на Западен Балкан (Босна и Херцеговина, Црна Гора, Србија, Косово, Албанија и Р. Северна Македонија) кои со свои локални концепти ќе го прошират базичниот контекст на проектот со подвижни слики „Идни Екологии“ кој е дел од програмата „Ние сме тука“, куриран од страна на Тендаи Џон Мутамбу. На овој конкурс, во Р. Северна Македонија мојот проект победи и доби можност, и секако гранд, истиот да се реализира.

Македонската итерација на овој регионален проект е насловена „Допирот“ и се однесува на смртоносниот „допир“ на човекот, кој свесно или несвесно зад себе остава голема штета на целата планета, нејзините живи видови и нивните живеалишта, менувајќи ја целата рамнотежа на екосистемот потребен за нормален живот. И во оваа „нова нормалност“ што сите ја живееме во последните година и пол, борбата со невидливиот непријател – корона-вирусот, зарем не е допирот токму тој од кој сите се обидуваме да побегнеме во ерата на пандемијата?

Концептот „Допирот“ вклучува петмина британски уметници што се занимаваат со уметноста на подвижните слики, и тоа: Уриел Орлоу, Луис Хендерсон, Шарлот Проџер, Бен Риверс и Бедвир Вилијамс, а локалниот контекст е преточен во делата на тројца македонски автори: Кристина Пулејкова, Велимир Жерновски и Елпида Хаџи-Василева. 

Проектот се занимава со прашања од областите екологија, политика, миграција, идентитет, империјализам, колонијализам, капитализам, домородната сувереност, критика на медицински индустрии, архивирање и важноста од деколонизација, не само на историјата туку и на нашето разбирање на природниот свет, урбанизам, ревитализација итн. Сите тие дискурси го проблематизираат влијанието на човечкиот допир врз глобалните промени во сите области на нашето постоење. Нивните пристапи и концепти се уметнички спакувани на многу мудар и поетски начин, но тие всушност се многу прецизна критика на денешното современо општество, гледано и глобално и локално, а некои од нив говорат и за постоење на еколошка правда. Оттука, во центарот на интересот е мошне горливата тема на екологијата и потребата од подигнување на свеста кај пошироката популација за последиците доколку не превземеме сериозни чекори кон контрола на искористувањето на природните ресурси и злоупотреба на истата. 

Изложбата беше отворена на 15 септември и публиката можеше да ги види мултимедијалните уметнички визии на дадената проблематика, но истата беше придружена и со мошне богата придружна и едукативна активност, со едукативни работилници за деца, средношколци и студенти, интердисциплинарни соработки, дебати и онлајн разговори со уметници и други важни чинители во оваа област.

 

МАРИЛИ: Зошто токму екологијата беше фокус на делата на изложбата и која, всушност, беше целта на овој мултимедијален проект?

ФРАНГОВСКА: Екологијата станува тема за која се почесто се зборува, па исто така тоа е и случајот во уметностите, или поконкретно во визуелните уметности. Таа станува spiritus movens и на многу важни манифестации во оваа област, на биеналиња, триеналиња и тоа навистина говори за актуелноста и потребата од што поголемо нејзино присуство во било каква форма и облик. Секако дека уметноста е само еден од можните медиуми за „трансмисија“ на заедничките заложби и пораки за освестување и за грижа за проблемите со кои се соочуваме. Уметноста отсекогаш била отворен критичар на состојбите, но и алатка која во вонредни услови нуди една поинаква перспектива. За време на глобални превирања, историјата налага уметноста и уметниците да имаат повеќе значење од било кога. Уметничките дела создавани во време на чуми, војни, прогонства, политичка несигурност, миграции и природни катастрофи се значајни, почитувани, славени токму поради непосредниот однос со публиката и јазикот на кој се соопштува, воочува, критикува, реагира. Оттука, целта на оваа изложба и на многубројни други проекти на оваа тема се секако зголемување на еколошката свесност и отворена дискусија за причините, состојбите и последиците кои не чекаат доколку продолжиме со безкрупулозното уништување на природата, ресурсите и еко-балансот. 

 

МАРИЛИ: Дали сметате дека екологијата, како тема од културолошки аспект е доволно присутна во нашето секојдневие за да придонесе за подигање на екосвеста, особено кај помладите генерации? Дали токму тоа и беше целта на работилницата со деца која беше дел од изложбата? Што можеа да научат децата од уметничкиот израз, а што од практичната презентација?

ФРАНГОВСКА: За жал, кај нас ниту еко-свеста е на завидно ниво, ниту, пак, ангажманот на јавните институции кон работа, акции и проекти со кои би се делувало врз зголемување на едукацијата за изворот, проблемите и опасностите кои демнеат доколку не се преземат сериозни чекори за различни аспекти на екологијата. Во културолошки контекст е истата состојба. Не дека не се работи на оваа проблематика и дека не се превземаат одредени минорни акции, но, чинам дека замавот треба да е многу посилен, погласен, поагресивен, со цел да стигне до сите чинители на нашето општество, кај различен слој граѓани, кај различни генерации, кај различни професии, од работници до политичари и креатори на општествени платформи за заштита на животна средина и самоодржлив развој.

Едукацијата и љубовта кон природата, како и почитување на нејзините правила започнува од најмали нозе. Оттука, што поголемо присуство на екологијата во образовните програми и процеси е еден од главните чинители за градење на еколошки освестени генерации. Токму затоа и организирање разновидни проекти кои на понепосреден начин ќе работат со децата во контекст на пренесување на важноста од разбирањето на еко-балансот, како и процесите на ревитализација, рециклирање и реупотреба се клучни во нивното поимање на екологијата и сочувствување со и заштита на природата. Такви беа и едукативните работилници организирани во рамки на нашиот проект „Допирот“, насловени „Иднината е тука I и II“ со ученици од средни училишта, но и работилницата „Освестени“ со деца со потешкотии во видот и слухот.

 

МАРИЛИ: Вие бевте куратор на изложбата која имаше одлични поставки и современа уметничка визуелизација, несекојдневни споеви на уметност и наука, уметност и филм.... Колку време ја подготвувавте и кој Ви помогна во реализација на проектот?