Расте собирањето и рециклирањето на хартија, пластикa, стакло и алуминиумски лименки

Интeрвју со Филип Ивановски, извршен директор на „Пакомак“ во коешто говори за развојот и успехот на компанијата која е основана во 2010 година од 11 компании, а членови се над 600 други компании.

Основна дејност на „Пакомак“ е создавање систем преку кој отпадот од пакување од членките-компании ќе се селектира по тип на отпад (хартија, пластика, стакло) и потоа ќе се однесе на рециклирање. Ивановски вели дека во 2021, 2022 и 2023 година, просечно, секоја година собирале околу 27.000 тони отпад од пакување и имаат стапка на рециклирање од 55-60% во однос на пуштениот отпад од пакување од компаниите кои се нивни членки. Според Ивановски, радува фактотот што освен рециклирање на хартијата, расте собирањето и рециклирањето на пластиката, стаклото и алуминиумските лименки.

МАРИЛИ: „Пакомак“ постои повеќе од  една декада. Накратко, објаснете нѝ со каква дејност се занимавате и на кој начин функционира компанијата?

ИВАНОВСКИ: Пакомак е основан до ноември 2010 година од компании кои сочинуваат над 80% од пазарот на пакувани води и вино, над 90% од пазарот на пиво и над 70% од пазарот на сокови и масло за јадење. Ако се земе предвид дека освен овие 11 основачи, во Пакомак членови се и над 600 други компании од земјава кои создаваат над 42% од вкупниот амбалажен отпад во Македонија, може да се каже дека ние сме еден вид мала стопанска комора за одредени индустрии. На почеток не беше лесно да се насочат кон иста цел сите овие компании кои се меѓусебе конкуренти, но со отворена комуникација, транспарентно работење и градење доверба, успеавме да изградиме реалации на фер и избалансиран однос со сите нив, не само со основачите на Пакомак.

Наша основна дејност е да создадеме систем преку кој отпадот од пакување од нашите членки-компании ќе се селектира по тип на отпад (хартија, пластика, стакло..) и потоа ќе се однесе на рециклирање. Тоа го правиме преку 3 генерални активности. Прво, задача ни е поставување на контејнери, канти и друга инфраструктура со цел да им се даде можност на граѓаните и компаниите да го селектираат отпадот од пакување. 

Втората основна задача на Пакомак е да организира одделно собирање и транспорт на вака селектираниот отпад од многуте локации низ цела Македонија, до компании кои го складираат, доселектираат и балираат овој отпад кој потоа оди на рециклирање во земјава или во регионот. Трета, но можеби и најважна задача ни е да работиме на подигнување на  јавната свест меѓу граѓаните и компаниите за потребите и бенефитите од селекцијата и рециклирањето на отпадот. Изминативе години увидовме дека не е доволно само да ставите контејнери за селекција, доколку граѓаните не сметаат дека е важно да ги користат. Затоа, сите три активности што ги наведов мора да се прават паралелно доколку сакаме да имаме ефикасен систем за селекција и рециклирање на отпадот од пакување.

МАРИЛИ: Какви се Вашите согледувања, колку се промени третманот со отпадот во бизнис секторот, но и пошироко, во заедницата од основањето на компанијата до сега? Има ли напредок?

ИВАНОВСКИ: Во 2011 година кога почнавме со работа, Пакомак во својот систем собра околу 6.900 тони различен отпад од пакување, претежно хартија. Тогаш стапката на рециклирање на нашиот систем беше 12,8% во однос на тоа колку компаниите пријавиле дека пуштиле амбалажен отпад на пазарот.

Во 2021, 2022 и 2023 година, просечно, секоја година собираме околу 27.000 тони отпад од пакување и имаме стапка на рециклирање од 55-60% во однос на пуштениот отпад од пакување од компаниите кои се наши членки. Радува што освен рециклирање на хартијата, расте собирањето и рециклирањето на пластиката, стаклото и алуминиумските лименки.

Сакам да нагласам дека не само компаниите кои го создаваат отпадот од пакување преку своите производи, но и ние како граѓани треба да сфатиме дека модерното управување со отпад не е евтино, најмалку бесплатно! Не е реално за сметка од 150-300 денари по домаќинство да се очекува собирање и третман на отпадот како во Шведска, Германија или Словенија. Градоначалниците не треба да се водат по краткорочни популистички планови за отпадот и да се плашат да ја зголемат цената на комуналните услуги во своите општини. Просечните сегашни цени за собирање на отпад треба да се зголемат најмалку за 50%, односно за 100-150 денари по семејство месечно. Тоа е откажување од едно или две испиени кафиња во кафуле! И сигурен сум дека граѓаните нема да се бунат ако од тие пари видат нови контејнери на своите улици, нови камиони, добијат подобра услуга, редовно собирање на отпадот и почиста околина. Но, секако ќе негодуваат за повисоките сметки ако тие екстра пари се користат за непродуктивни партиски вработувања во јавните комунални претпријатија. Регионалниот пристап во управувањето со отпад е добро решение и градоначалниците треба да го поддржат без политички калкулации.

Пакомак комплетно се финансира од компаниите членки! За среќа, тие стануваат се посвесни дека имаат одговорност кон општеството да го соберат и рециклираат отпадот кој се создава по конзумирање на нивните прозиводи од граѓаните. Се обидуваме тоа што го плаќаат кон Пакомак да биде максимално коректно и да плаќаат само колку е нужно да се направат сите оние активности кои ја зголемуваат секоја година стапката на рециклирање. За 2024 година имаме за цел да оствариме стапка на рециклирање од 65% на отпадот од пакување кој се пушта на пазарот во земјава од страна на нашите компании-членки. Секоја година има напредок во количините на рециклиран отпад од пакување, но има и подобрување на еколошката свест во општеството.

МАРИЛИ: Која индустрија произведува најмногу отпад, а која најуспешно се справува со истиот?

ИВАНОВСКИ: Најмногу отпад од пакување се создава од производите кои секојдневно ги користиме, а тоа се прехранбените производи, пијалаците, цигарите, производите за одржување хигиена и производите од модната индустрија. Не е незначителна и количината на отпад од пакувањата од електричните и електронски уреди, чија продажба расте секоја година. Пакувањата од градежни материјали (плочки, лепаци, врати, подови, вреќи, палети...) се чини дека се најмалку застапени во материјалите кои ги собираме од терен.

Впечаток е дека индустријата за пијалоци вложува најмногу напори за рециклирање на сопствениот отпад кој завршува кај граѓаните, можеби затоа што шишињата и лименките се најмногу визуелно впечатливи како отпад ако не се соодветно одложени во контејнер. Генерално, прехранбената индустрија сметам дека предничи во позитивната свесност за нивното влијание врз животната средина.

МАРИЛИ: Планирате ли да воведете нови трендови во рециклирањето?

ИВАНОВСКИ: Селекција и рециклирање преку поставување на контенери и канти на јавни површини е најчеста форма во сите земји од ЕУ и ние како Пакомак тоа го правиме од самиот почеток.