Интервјуа

Народната банка е дел од Мрежата за зелени финансии за заштита од ризици од климатските промени врз финансиската стабилност

понеделник, 10 јануари 2022

Интервју со Анита Ангеловска-Бежоска, гувернерка на Народната банка нa Република Северна Македонија во кое зборува за тоа што може банкарскиот систем да направи на планот на ублажување на ризиците од климатските промени, за активностите кои ги презема Централната банка околу „зелените финансии“ кои поради ефектите што може да ги имаат ризиците од климатските промени во обезбедувањето на ценовната и финансиската стабилност за првпат беа вклучени како една од стратегиските цели во новиот среднорочен стратегиски план на НБРСМ, а најавува и осмислување монетарни мерки кои ќе го стимулираат зеленото финансирање, како и евентуално формирање посебно „зелено“ портфолио на хартии од вредност. Гувернерката ја објаснува и стабилноста на курсот на домашната валута која се темели на високото ниво на девизните резерви, но и на низата монетарни инструменти со кои располага Народната банка. Зборува и за проектиран раст на БДП од 3,9% за оваа година, а на среден рок од околу 4% со можност за зголемување. Од позиција на прва жена на чело на Централната банка на Македонија таа смета дека поголемата вклученост на жените во општеството носи бројни придобивки за економиите во целина, додека пристапот до финансирање е важен фактор за поддршка на развојот и продуктивно насочување на женскиот потенцијал

 

 

МАРИЛИ: На почетокот на декември 2021 година учествувавте на Годишната конференција на Обединетите нации: „Како да се обезбеди финансирање на одржливиот развој“, каде говоревте на панел-дискусијата „Што можат да направат банките и компаниите за одржливиот развој?“. Кажете ни како и колку климатските промени влијаат на финансиската стабилност на една држава и каква е улогата на банките во откривање на ризиците од климатските промени за банкарскиот систем и во намалување на штетите? 

АНГЕЛОВСКА-БЕЖОСКА: Климатските промени се глобална закана. За жал, повеќе не зборуваме само за предупредување за ризици, туку за конкретни ефекти видливи преку постојаното глобално затоплување и честите природни катастрофи. Неизбежно, овие промени влијаат врз економијата, а со тоа и врз финансискиот систем. Влијанието на климатските промени врз финансискиот систем доаѓа преку два главни канали, односно ризици. Првиот се однесува на физичките ризици, односно природните непогоди коишто стануваат сѐ почести, а произлегуваат од климатските промени, предизвикуваат штета за билансите на компаниите и ја намалуваат нивната способност за отплата на кредитите предизвикувајќи загуба и кај банките. Во вакви околности и дел од обезбедувањето на банките, исто така може да претрпи штета. За еврозоната на пример, се проценува дека остварувањето на климатските ризици може да погоди некаде околу 30% од корпоративното кредитно портфолио на банките. Ова може да влијае врз стабилноста на одделни банки или на вкупната финансиска стабилност. Вториот е ризикот од транзиција, што во суштина се однесува на ризикот од загуба кај банките заради изложеност кон клиенти кои нема да ги исполнуваат еколошките стандарди, па оттаму би имале пад на нивните приходи и зголемување на трошоците за финансирање. Сценаријата за остварување на овие ризици за банкарскиот систем на ЕУ се дополнителни загуби од 1,6% до 1,75% од нивната актива, што е половина од загубите при вообичаените сценарија/стрес-тестови коишто постојано се спроведуваат.

Што може банкарскиот систем да направи на планот на ублажувањето на ризиците од климатските промени? Прво, мислам дека е клучно да имаме попрецизно утврдување на поврзаноста на финансискиот сектор со одржливи и со неодржливи сегменти во економијата, што наметнува воспоставување стандарди за идентификување, известување, добивање податоци и редовно следење. Со други зборови, заедно со финансискиот сектор треба да ја означиме оваа област.

Второ, треба да се вложат напори за сѐ позастапена „зелена“ компонента во финансиите во економијата. Ова се однесува на домашните банки, коишто имаат голем финансиски потенцијал, но учеството на зелените кредити е сѐ уште ниско, или само 2,5% од вкупните кредити. Околу една четвртина од овие кредити се финансирани преку наменски кредитни линии од меѓународните финансиски институции, кои во натамошниот период исто така можат да имаат значајна катализаторска улога во овој сегмент.

 

МАРИЛИ: Какви активности презема нашата Централна банка околу „зелените финансии“ и каков е интересот кај нас за примена на овој концепт? Каде се наоѓа Македонија во однос на останатите држави од регионот во оваа смисла?

АНГЕЛОВСКА-БЕЖОСКА: Централните банки ставаат сѐ поголем акцент на ова прашање, со оглед на ефектите што може да ги имаат ризиците од климатските промени во обезбедувањето на ценовната и финансиската стабилност. Според анкетни истражувања, во 2021 година 63% од ЦБ ги гледаат зелените финансии како дел од нивниот мандат, за разлика од 46% во 2017 година. И ние, како централна банка препознавајќи ги ризиците од климатските промени на долг рок, зазедовме проактивен став во општеството по ова прашање. Од март 2021 година станавме дел од Мрежата за зелени финансии, во која членуваат 100 централни банки и супервизорски тела, со што веќе сме дел од платформа преку којашто можеме да ги следиме, но и активно да се вклучиме во сите нови меѓународни иницијативи на ова поле. 

Во новиот среднорочен стратегиски план на Народната банка, зелените финансии за првпат беа вклучени како една од стратегиските цели, не само затоа што климатските промени може да влијаат врз целите на Централната банка, туку имајќи го предвид и аспектот на општествена одговорност. 

Во рамките на стратегискиот план предвидуваме повеќе конкретни активности. Од годинава ќе воспоставиме редовен систем на прибирање подетални податоци за зеленото финансирање. Ќе се направат детални анализи на ризиците на кои се изложени банките од климатските промени, а ќе се спроведе и анкета којашто треба да даде одговор за свесноста на банките за ризиците од климатските промени врз нивното портфолио, начинот на идентификување, мерење и управување со ризиците, како и за тоа дали планираат нови производи коишто спаѓаат во зелени финансии. Врз основа на анализата, а следејќи ја европската практика, планираме да изготвиме Насоки за работењето на банките во доменот на зелените финансии, вклучително и за транспарентноста. За оцена на отпорноста на банкарскиот систем на климатските промени, планираме да започнеме со стрес-тестови, за што ќе биде неопходно засилување на институционалниот капацитет и на регулаторот и на банките. Работиме активно и на осмислување монетарни мерки, коишто ќе го стимулираат зеленото финансирање, а исто така и во делот на управувањето со девизните резерви се размислува за формирање посебно „зелено“ портфолио на хартии од вредност. 

 

МАРИЛИ: Колку македонскиот банкарски систем е отпорен на климатските промени?

АНГЕЛОВСКА-БЕЖОСКА: Ризиците поврзани со климатските промени и нивните ефекти врз банкарските системи се релативно ново прашање и ретко која земја има конкретни показатели за отпорноста. Впрочем, и централните банки од најразвиените економии се во фаза на развој на модели за оцена на ризиците од климатските промени и отпорноста на банкарскиот сектор. Федералните резерви на САД во септември 2021 година објавија предлог аналитичка рамка за мерење на изложеноста на банките на ризиците од климатските промени, додека во исто време Европската централна банка ги објави резултатите од првиот стрес-тест за ризиците од климатските промени врз банките, а во јуни Банката на Англија објави насоки за спроведување климатско сценарио, додека резултатите од сценариото би биле објавени во текот на 2022 година.

Но, како што напоменав, на нашата мапа во план е исто така вклучувањето на климатските ризици во рамката за стрес-тестирање, што секако е предизвик поради неизвесниот развој на климатските сценарија во долги временски хоризонти, како и отсуството на квалитетни бази на податоци за преточување на климатските ризици во макрофинансиските анализи. Сепак, охрабруваат податоците добиени врз основа на информации од нашите последни анкети, според кои околу 70% од банките одобруваат кредити за проекти коишто имаат позитивно влијание врз животната средина, 43% од банките имаат воспоставено и формален систем на идентификување зелени проекти, а учеството на зелени кредити иако е мало, сепак има тренд на раст. Ова покажува сѐ поразвиена свесност и кај банките за прашањето на одржливоста, а нивното сѐ поголемо насочување кон зелените финансии има двојна улога ‒ од една страна ја подобрува структурата на економијата во целина, а од друга страна ја јакне отпорноста на банкарскиот систем на овие ризици.