Интервјуа

Заштитата на животната средина и на човековото здравје се надполитички теми

среда, 20 октомври 2021

Интервју со Ана Чоловиќ Лешоска, извршен директор на Центарот за истражување и информирање за животна средина „Еко-свест“ во кое зборува за значењето на здравата животна средина, за свеста на македонските граѓани за решавање на еколошките проблеми, за научената лекција од извојуваната победа за спас на НП „Маврово“ дека „заедно можеме сè“ која дава надеж за сите други кои водат слични битки со инвеститорите на уште околу 50 мали хидроцентрали кои се во план, за престижната награда за заштита на животната средина „Goldman Environmental Prize“ за Европа за 2019 година, позната и како „зелен Нобел“, за идните планови и проети на „Еко-свест“

 

МАРИЛИ:  „Еко-свест“ е основан пред речиси 20 години како здружение на граѓани, а само неколку години подоцна го смени името во Центар за истражување и информирање за животната средина „Еко-свест“. Која беше целта на промената и во кои области делува денеска? 

ЧОЛОВИЌ ЛЕШОСКА: Уште од самиот почеток голем дел од работата на „Еко-свест“ подразбираше истражување и анализи во доменот на заштитата на животната средина и информирање на јавноста и сите засегнати чинители за резултатите од истите. Оттаму сакавме новото име да го демонстрира и отсликува тоа наше делување. На почетоците „Еко-свест“ ставаше голем фокус на одржливиот транспорт и управувањето со отпадот, за потоа да почне посериозно да се занимава со секторот енергетика и клима, како и заштита на природата, што и денес се областите во кои делува. 

 

МАРИЛИ: Животната средина, екологијата, еколошките теми воопшто, се многу актуелни во нашата држава во последните години. Се добива впечаток дека Македонија се обидува да држи чекор со развиениот свет околу значењето на решавањето на еколошките проблеми. Сепак, дали свеста за здрава животна средина кај македонските граѓани е доволно развиена, односно, дали граѓанското општество во Македонија има капацитет да учествува во донесувањето одлуки поврзани со важни еколошки проблеми? Каде сме во споредба со земјите од регионот, а каде со Европа и светот? 

ЧОЛОВИЌ ЛЕШОСКА: Да се учествува на суштински начин во донесувањето одлуки е предизвик на демократското општество. Секој има право да биде дел од одлуките кои ќе го врамат и определат неговиот животен стандард и квалитет на животната средина. Сметам дека свеста на граѓаните во Македонија значително е порасната кога станува збор за животот во здрава животна средина - нема регион во државата каде не сме сретнале активни граѓани што се борат да го зачуваат највредното и да спречат деградација на својата средина. Нашите анализи покажуваат дека дури 60 проценти од населението е подготвено да преземе директна акција во однос на подобрување на стандардот на животната средина - со промени почнувајќи од сопствениот дом, како воведување мерки за енергетска ефикасност, или користење обновливи извори на енергија, па дури и акции за садење дрвја. Тоа зборува дека кај нас многу брзо се разви свеста дека секоја одлука во сите сфери на општеството влијае на здравјето на луѓето и квалитетот на животната средина. Истовремено, граѓаните станаа свесни дека секое добро решение кое фунцкионира во другите земји може лесно да се примени и кај нас, само доколку постои волја и посветеност на централната и локалната власт, а понекогаш доволно е само и граѓанска иницијатива. За важноста на темата животна средина за граѓаните ни покажува и фактот што политичките дебати на престојните локални избори гравитираат главно на оваа тема, а бројот на независни кандидати, особено од редот на еколошки активисти, никогаш не бил поголем.

Овие трендови се слични и во држаните од регионот, па и од Европа. На пример, во Словачка на последните претседателски избори граѓаните одлучија својата доверба да ја дадат на познатата еко-активистка Жужана Капутова која настапи како независен кандидат. Не мислам дека сме многу далеку од таква иднина.

 

МАРИЛИ: Во кои области Македонија е најранлива, дали во аерозагадувањето, во сферата на управувањето со отпадот, можеби во обновливите извори на енергија и енергетската ефикасност...?

ЧОЛОВИЌ ЛЕШОСКА: Најсериозниот проблем кај нас е што дозволивме чистата и прекрасна природа, сите нејзини ресурси да бидат континуирано уништувани поради ниски стандарди во заштитата на животната средина и корупција. Штетата која ќе се направи многу тешко, понекогаш и невозможно е да се надомести. Имаме сериозни проблеми со управување со отпадот, односно неуправување - каде и да се свртиме околу нас има ѓубре. Квалитетот на воздухот е на незавидно ниво и истиот штети на нашето здравје. Животната средина и човековото здрвје не се на највисоко ниво во политичката агенда и токму затоа сме тука каде што сме. Сè додека тоа е така, системот нема да се менува, а состојбата ќе се влошува. Потребна е драстична промена во политиката, животната средина треба да е апсолутен приоритет за нашата држава бидејќи нејзината заштита значи наш опстанок. Ова не смее да биде само декларативно, туку суштински, а тоа ќе се случи само откако буџетот во државата ќе се насочи на заштитата на животната средина, прочистување на нашите реки и езера, воспоставување на системи за рециклирање на отпадот, зелена економија и создавање зелени работни места, спречување на загадувањето во сите медиуми и спроведување мерки за трансформација на целото општество во одржливо и климатски отпорно.